فصل اول‌ظرفيت‌هاى معنوى مقدمه ارائهء تعريفى دقيق و كامل از ظرفيتهاى معنوى - به سبب قابل مشاهده و ملموس نبودن آن - دشوار مىنمايد و سخت مىتوان آن را به چيزى جز « آنچه ظرفيت هست ولى از جنس مادى نيست » تعريف كرد . اما در توضيح اين مفهوم مىتوان گفت كه ظرفيت معنوى در تمدن اسلامى آن چيزى است كه در متن و درون جامعه و فرهنگ اسلامى نهفته است و مسلمانان در گذشته توانسته‌اند با اتكاى به آن تمدن سازنده و ديرپاى خويش را بنا كنند ؛ و امروزه نيز مىتوانند با بازشناسى و تقويت و نيز علاج كاستيهاى آن ظرفيتها ، بار ديگر مجد و عظمت گذشته خويش را در برابر جهانيان به نمايش بگذارند . در اين فصل ، چهار عامل زير به عنوان ظرفيتهاى معنوى تمدن اسلامى برشمرده شده است : 1 . دين تمدن‌ساز ، 2 . فرهنگ انسانى ، 3 . پيشينهء درخشان علمى ، 4 . حسن تعامل . پر واضح است كه اين عوامل عمدتاً به متن تعاليم دينى ، محتواى فرهنگ و تمدن اسلامى و نيز افكار و رفتار مسلمانان اشاره دارد ؛ و البته نمىتوان همهء عوامل را نيز به موارد فوق محدود دانست . بنابراين از دانشجويان عزيز انتظار مىرود كه خود در اين باره بينديشند و ديگر عوامل را هم احصا كنند .